ΒΑΣΙΚΗ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ. Δια ζώσης

ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΕΣ – ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ: Εργαστηριακές Ασκήσεις, Φροντιστήρια, Σεμινάριο

Χρήση Τ.Π.Ε. στη διδασκαλία:

• Χρήση επικαιροποιημένου εποπτικού υλικού των διαλέξεων σε ηλεκτρονική μορφή
• Χρήση διαδικτυακής εφαρμογής (http://www.icp.org.nz) για την εξάσκηση των φοιτητών σε χρόνο της επιλογής τους.

Χρήση Τ.Π.Ε. στην Εργαστηριακή Εκπαίδευση:

• Χρήση του προγράμματος OBSim: Organ Bath Simulation (http://spider.science.strath.ac.uk/sipbs/software_sims.htm) και υπολογιστικών φύλλων (Excel) για την υλοποίηση της εργαστηριακής άσκησης «Φαρμακοδυναμική & Φάρμακα του ΠΝΣ: In silico μελέτη των δράσεων της καρβαχόλης & της ατροπίνης σε ιστολογικά παρασκευάσματα ειλεού ινδικού χοιριδίου». Η άσκηση διεξάγεται στο Εργαστήριο Πληροφορικής (30 σταθμοί εργασίας) και η χρήση των προγραμμάτων πραγματοποιείται από τον κάθε φοιτητή ξεχωριστά.

Χρήση Τ.Π.Ε. στην επικοινωνία με τους φοιτητές:

• Ανάρτηση του εποπτικού υλικού των διαλέξεων σε ηλεκτρονική πλατφόρμα του Πανεπιστημίου: e-class
• Ανάρτηση του εβδομαδιαίου προγράμματος διαλέξεων και των εργαστηριακών ασκήσεων στο e-class
• Ανάρτηση όλων των ανακοινώσεων σε ηλεκτρονικές πλατφόρμες του Τμήματος Ιατρικής
• Συμπλήρωση ηλεκτρονικού φύλου αξιολόγησης από τον κάθε φοιτητή
• Χρήση διαδικτυακής εφαρμογής Microsoft Teams για την επικοινωνία με τους φοιτητές (αποστολή γραπτών μηνυμάτων/βιντεοκλήσεις και αποστολή εργασιών)
• Ηλεκτρονική επικοινωνία με τους φοιτητές που αφορούν σε επιστημονικά ή διοικητικά θέματα που προκύπτουν κατά τη διάρκεια του εξαμήνου μέσω e-mail, e-class και MSTeams.

Η γλώσσα αξιολόγησης είναι η Ελληνική, εκτός από την περίπτωση των φοιτητών Erasmus οι οποίοι εξετάζονται στα Αγγλικά.

Αξιολόγηση Μαθήματος: γραπτές εξετάσεις με τη μορφή ερωτήσεων πολλαπλής επιλογής, ερωτήσεων σύντομης ανάπτυξης, σύντομων ερωτήσεων επίλυσης προβλημάτων ή/και συνδυασμού αυτών (Ελάχιστος βαθμός: 5/10).

Αξιολόγηση Εργαστηριακών Ασκήσεων: γραπτή εξέταση μετά από κάθε εργαστηριακό μάθημα με τη μορφή ερωτήσεων πολλαπλής επιλογής ή/και εργαστηριακής έκθεσης (Σύστημα: επιτυχία/αποτυχία).

Τελικός Βαθμός: Για την τελική ανάρτηση της βαθμολογίας του μαθήματος απαιτείται βαθμός: «επιτυχία» σε όλα τα εργαστηριακά μαθήματα.

Το μάθημα αποτελεί γέφυρα ανάμεσα στις βασικές επιστήμες και την κλινική πράξη και στοχεύει στην ανάδειξη της θεμελιώδους σημασίας της φαρμακευτικής αγωγής ως ενός από τα κύρια μέσα για πρόληψης και θεραπείας των ασθενειών.

Οι φοιτήτριες/φοιτητές αρχικά εισάγονται στις αρχές της φαρμακολογίας και έννοιες που αποτελούν βάση του πεδίου της φαρμακολογίας σε πρακτικό (κλινικό) επίπεδο: υποδοχέας, μοριακός μηχανισμός δράσης φαρμάκων, φαρμακοκινητική, φαρμακογενετική και εξατομίκευση θεραπεία και γενόσημο φάρμακο. Στη συνέχεια, εισάγονται στις ιδιότητες μιας νέας ομάδας θεραπευτικών παραγόντων γνωστών ως βιοφαρμακευτικά προϊόντα (βιοφάρμακα) και στις κύριες διαφορές τους με τα «συμβατικά» φάρμακα και στον τρόπο με τον οποίο έχουν ήδη επηρεάσει τη θεραπεία ασθενειών, ενώ τέλος, εισάγονται στην έννοια της γονιδιακής θεραπείας, στις υποσχέσεις και τα προβλήματά της.

Πέραν της εισαγωγής των φοιτητριών/φοιτητών σε βασικές έννοιες στους μαθησιακούς στόχους του  μαθήματος  συγκαταλέγεται  η  φαρμακολογία  του  αυτόνομου  και  του  κεντρικού  νευρικού συστήματος. Η διδασκαλία της φαρμακολογίας του αυτόνομου νευρικού συστήματος βοηθά στην κατανόηση των μηχανισμών με τους οποίους τα φάρμακα επηρεάζουν τη λειτουργία πολλών άλλων συστημάτων του ανθρώπινου οργανισμού που αναλύονται στο επόμενο εξάμηνο όπως το καρδιαγγειακό, το γαστρεντερικό κ.ά. (ΒΑΣΙΚΗ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ- ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ). Με αυτή την έννοια το μάθημα αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία ο φοιτητής θα μπορέσει να στηριχθεί για να κατανοήσει τη λογική χορήγησης συγκεκριμένων φαρμάκων έναντι άλλων σε ασθενείς κατά την κλινική άσκησή τους σε μεγαλύτερα έτη σπουδών.

Στη φαρμακολογία του κεντρικού νευρικού συστήματος θα αναλυθούν φάρμακα που χρησιμοποιούνται στη θεραπεία ευρέος φάσματος νευρολογικών και ψυχιατρικών καταστάσεων, καθώς και φάρμακα τα οποία, μεταξύ άλλων, ανακουφίζουν από τον πόνο και δρουν ως αναισθητικά. Επιπλέον, θα δοθεί έμφαση και σε φάρμακα που δρουν στο ΚΝΣ χρησιμοποιούνται χωρίς ιατρική συνταγή για να αυξήσουν την αίσθηση ευεξίας οδηγώντας στην εξάρτηση από αυτά. Τέλος, στο πλαίσιο μια ολοκληρωμένης εικόνας των φοιτητριών/φοιτητών στο θέμα της αντιμετώπισης καθημερινών νοσηρών καταστάσεων που επηρεάζουν και την ποιότητας ζωής του πληθυσμού συγκαταλέγονται και φάρμακα για την αντιμετώπιση αλλεργικών και φλεγμονωδών παθήσεων, ευρέως χρησιμοποιούμενα φάρμακα με αντιφλεγμονώδεις, αντιπυρετικές και αναλγητικές ιδιότητες ενώ οι φοιτητές θα έλθουν σε επαφή και με τις βασικές αρχές της συνταγογράφησης.

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος ο φοιτητής / τρια:

Γνώσεις

• διαθέτει ολοκληρωμένη γνώση των γενικών αρχών της φαρμακολογίας, συμπεριλαμβανομένων της φαρμακοδυναμικής, της φαρμακοκινητικής, της φαρμακογονιδιωματικής και της φαρμακοεπαγρύπνησης,
• γνωρίζει σε βάθος τις κατηγορίες φαρμάκων που δρουν στο αυτόνομο και κεντρικό νευρικό σύστημα, τις ενδείξεις, τις αντενδείξεις, τις ανεπιθύμητες ενέργειες και τις αλληλεπιδράσεις τους,
• κατανοεί τους μηχανισμούς δράσης φαρμάκων για νευροεκφυλιστικές και ψυχιατρικές ασθένειες και σύνδρομα και φαρμάκων για τη διαχείρηση του πόνου των αλλεργικών αντιδράσεων και της φλεγμονής,
• έχει επίγνωση των σύγχρονων τάσεων, όπως η γονιδιακή θεραπεία και τα βιοφαρμακευτικά προϊόντα,

Ικανότητες

είναι ικανό/ή να:

• ερμηνεύει φαρμακοδυναμικά και φαρμακοκινητικά δεδομένα για τεκμηριωμένη επιλογή φαρμακοθεραπείας,
• συνθέτει πληροφορίες από την παθοφυσιολογία, την κλινική εικόνα και τις φαρμακολογικές αρχές για τη βελτιστοποίηση της θεραπευτικής παρέμβασης,
• εφαρμόζει δεοντολογικές αρχές στη συνταγογράφηση, με επίγνωση των κοινωνικών συνεπειών και της ευθύνης,

Δεξιότητες

αναπτύσσει:

• δεξιότητες συνταγογράφησης με ακρίβεια, υπευθυνότητα και τεκμηρίωση βάσει πρωτοκόλλων,
• πρακτικές δεξιότητες μέσω εργαστηριακών ασκήσεων που αφορούν τη Φαρμακοδυναμική, Φαρμακοκινητική και τη φαρμακολογία του ΚΝΣ,
• κριτική σκέψη και ικανότητα δια βίου μάθησης ώστε να παρακολουθεί και να ενσωματώνει νέα φαρμακολογικά δεδομένα στην πράξη και
• διακρίνει την αξία της εξατομικευμένης φαρμακοθεραπείας ανάλογα με την ασθένεια πριν εκτεθεί στον ίδιο τον ασθενή.  

Γενικές Ικανότητες

Το μάθημα αποσκοπεί στην ανάπτυξη των κάτωθι γενικών ικανοτήτων των φοιτητών:

• Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση των απαραίτητων τεχνολογιών
• Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
• Αυτόνομη εργασία & ομαδική εργασία
• Εργασία σε διεπιστημονικό περιβάλλον
• Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
• Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών
• Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπλοκότητα
• Επίδειξη κοινωνικής, επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας σε θέματα φύλου
• Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης.
• Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών

Ενότητα 1: Γενικές Αρχές Φαρμακολογίας

1. Εισαγωγή στη Φαρμακολογία
2. Υποδοχείς Φαρμάκων-Φαρμακοδυναμική
3. Φαρμακοκινητική (απορρόφηση, κατανομή, μεταβολισμός, απέκκριση φαρμάκων)
4. Βιοφαρμακευτικά Προϊόντα και Γονιδιακή Θεραπεία
5. Φαρμακογενετική
6. Ασφάλεια Φαρμάκων – Φαρμακοεπαγρύπνηση

Ενότητα 2: Φαρμακολογία του Νευρικού Συστήματος

7. Νευροφαρμακολογία – Φαρμακολογία του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος
8. Χολινομιμητικοί αγωνιστές & Αναστολείς της Ακετυλοχολινεστεράσης
9. Αντιχολινεργικά Φάρμακα
10. Αγωνιστές των Αδρενεργικών Υποδοχέων και άλλα Συμπαθητικομιμητικά
11. Φάρμακα Ανταγωνιστές των Αδρενεργικών Υποδοχέων
12. Φαρμακολογία του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος (ΚΝΣ) – Νευροδιαβίβαση & Δράση Φαρμάκων στο ΚΝΣ
13. Φαρμακολογική Αντιμετώπιση της νόσου του Alzheimer και άλλων Γνωστικών Διαταραχών / Άνοιες
14. Φαρμακοθεραπεία των Νόσων των Parkinson και Huntington
15. Φαρμακολογική Αντιμετώπιση άλλων Νευροεκφυλιστικών Διαταραχών – Ισχαιμικό Εγκεφαλικό Επεισόδιο, Αμυοτροφική Πλευρική Σκλήρυνση (ALS), Νωτιαία Μυϊκή Ατροφία (SMA), Σκλήρυνση κατά Πλάκας (MS)
16. Αντιεπιληπτικά Φάρμακα
17. Φαρμακολογική Αντιμετώπιση Κατάθλιψης
18. Φαρμακολογική Αντιμετώπιση Διπολικής Διαταραχής
19. Φαρμακολογική Αντιμετώπιση Άγχους
20. Φαρμακολογική Αντιμετώπιση Ψυχώσεων
21. Ηρεμιστικά – Υπνωτικά Φάρμακα
22. Γενικά & Τοπικά Αναισθητικά
23. Μυοχαλαρωτικά Φάρμακα
24. Διεγερτικά του ΚΝΣ
25. Κλινικές εφαρμογές αντιψυχωσικών (Φροντιστήριο)
26. Κλινικές εφαρμογές φαρμάκων για την αντιμετώπιση άνοιας/νευροεκφυλιστικών νοσημάτων (Φροντιστήριο)

Ενότητα 3: Πόνος, Αλλεργία & Φλεγμονή

28. Οπιοειδή Αναλγητικά & Ανταγωνιστές
29. Τοπικές Ορμόνες
30. Αντιφλεγμονώδεις, Αντιπυρετικοί & Αναλγητικοί Παράγοντες
31. Φαρμακολογική Αντιμετώπιση Κεφαλαλγίας & Ημικρανίας

Ενότητα 4: Ειδικά Θέματα Φαρμακολογίας

32. Εισαγωγή στην Τοξικολογία, Κοινά Δηλητήρια & Αντίδοτα
33. Βιταμίνες
34. Αιθανόλη, άλλες Αλκοόλες και Φάρμακα για την Αντιμετώπιση της Διαταραχής Χρήσης Αλκοόλ
35. Κλινική Αντιμετώπιση Δηλητηριάσεων (Φροντιστήριο)

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1. Φαρμακοδυναμική & Φάρμακα του ΠΝΣ: In silico μελέτη των δράσεων της καρβαχόλης & της ατροπίνης σε ιστολογικά παρασκευάσματα ειλεού ινδικού χοιριδίου
2. Φάρμακα του ΚΝΣ: Μελέτη της δράσης φαρμάκων του ΚΝΣ στην συμπεριφορά πειραματοζώων
3. Τοξικολογία: Προσδιορισμός επιπέδων σαλικυλικού οξέος σε ανθρώπινο ορό με τη χρήση HPLC

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

1.            Βασικές Αρχές Συνταγογράφησης Φαρμάκων

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:

• Bertram G. Katzung, Basic & Clinical Pharmacology, 16^th Edition, MacGraw Hill, 2023

Βασική και Κλινική Φαρμακολογία 2^η  Ελληνική (13^η Αγγλική) Έκδοση, Εκδόσεις Πασχαλίδη, 2021

• Brenner and Stevens’ Pharmacology 6^th Edition, Elsevier, 2022

Brenner and Steven’s Φαρμακολογία, 1^η Ελληνική (6^η Αγγλική) Έκδοση, Εκδόσεις Πασχαλίδη, 2023

• Brody’s Human Pharmacology Mechanism-based Therapeutics, 7^th Edition, Elsevier, 2024
• Goodman and Gilman’s The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14^th Edition, MacGraw Hill, 2022

Συναφές: Goodman, Gillman’s Η Φαρμακολογική Βάση της Θεραπευτικής (Εγχειρίδιο), 2^η Ελληνική (2^η Αγγλική) Έκδοση, Εκδόσεις Πασχαλίδη, 2015

• Lippincott Illustrated Reviews: Pharmacology 8^th Edition, Walters Kluwer, 2022

Φαρμακολογία, Lippincott 6^η  Ελληνική (7^η Αγγλική) Έκδοση, Εκδόσεις Παρισιάνου ΑΕ, 2023

• Rang & Dale’s Pharmacology 10^th Edition, Elsevier, 2019

Rang και Dale: Φαρμακολογία, 3^η  Ελληνική (8^η Αγγλική) Έκδοση, Εκδόσεις Παρισιάνου ΑΕ, 2014

Ενδεικτικά Συναφή Επιστημονικά Περιοδικά:

• Pharmacological Reviews
• Nature Reviews Drug Discovery
• Annual Review of Pharmacology and Toxicology
• Trends in Pharmacological Sciences

Pharmacology and Therapeutics