| Περιγραφή Μαθήματος: | Ενότητα 1: Εισαγωγή στην Παιδοψυχιατρική – Ιστορικές βάσεις και εξέλιξη Θεματικό περιεχόμενο: - Ορισμός και αντικείμενο Παιδοψυχιατρικής ως κλάδου μελέτης των ψυχικών διαταραχών παιδιού και εφήβου
- Ιστορική πορεία και εξέλιξη από την αρχαία ελληνική ιατρική (Ιπποκράτης , Αριστοτέλης) στην ψυχαναλυτική θεωρία ( Freud, Melanie Klein, Winnicott) , στην αναπτυξιακή ψυχολογία(Piaget, Erikson) έως και τη σύγχρονη evidence based ιατρική επιστήμη.
- Σύσταση διεπιστημονικής ομάδας που αποτελείται από παιδοψυχίατρος, παιδίατρος, ψυχολόγος, λογοθεραπευτής, εργοθεραπευτής, κοινωνικός λειτουργός, ειδικός παιδαγωγός.
Μαθησιακός στόχος: Αναγνώριση και ορισμός αντικείμενου και βασικών και ιστορικών αρχών της παιδοψυχιατρικής και σύνδεση με την τρέχουσα κλινική πράξη και τη διεπιστημονική συνεργασία Ενότητα 2: Διαγνωστική εκτίμηση και ψυχιατρικές έννοιες Θεματικό περιεχόμενο - Η παιδοψυχιατρική συνέντευξη – το παιδοψυχιατρικό ιστορικό , δομή και ιδιαιτερότητες :Προσέγγιση του παιδιού, εφήβου, γονέων. Επικοινωνία με πολλαπλές πηγές (οικογένεια, σχολείο, ιατρικό ιστορικό).
- Η χρήση διαγνωστικών εργαλείων (παιχνίδι, παρατήρηση, ζωγραφιά, ερωτηματολόγια κλίμακες) και συστημάτων ταξινόμησης DSM-5 και ICD-11 στην παιδοψυχιατρική pros &cons:
- Περιγραφή συμπτωμάτων σε παιδιά και εφήβους με τη χρήση ψυχιατρικής ορολογίας
Μαθησιακός στόχος: Διενέργεια παιδοψυχιατρικής συνέντευξης για λήψη ιστορικού και ικανότητα διαγνωστικής εκτίμησης και ταξινόμησης Ενότητα 3: Guest lecture – Προσκεκλημένος ομιλητής – Ιχνογράφημα και παιδική ζωγραφιά Θεματικό περιεχόμενο: - Είδη σχεδίου: οικογένεια, άνθρωπος, σπίτι – House-Tree-Person.
- Ανάλυση σχεδίου : περιεχόμενο, μορφή, συμβολισμοί, απουσίες.
- Θεραπευτική διάσταση: art therapy, προβλητική τεχνική, συμβολισμοί .
- Όχι αυτόνομο διαγνωστικό εργαλείο – κριτική ανάλυση σχεδίων παιδιών
Μαθησιακός στόχος: Κατανόηση του ιχνογραφήματος ως μέσο προβολής συναισθημάτων, επικοινωνίας με το παιδί και ολοκληρωμένης διαγνωστικής εκτίμησης Ενότητα 4: Αναπτυξιακά ορόσημα και νευροαναπτυξιακές διαταραχές Θεματικό περιεχόμενο: Γενικές αρχές αναπτυξιακής ψυχολογίας και Αναπτυξιακά ορόσημα: γλώσσα, κινητικότητα, παιχνίδι, κοινωνικές δεξιότητες - Πρώιμοι δείκτες ψυχοπαθολογίας και κύριες κατηγορίες νευροαναπτυξιακών διαταραχών
- Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ), Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), Διαταραχές λόγου και μάθησης (δυσλεξία, δυσορθογραφία, δυσαριθμησία), Διαταραχές κινητικότητας (αναπτυξιακή διαταραχή συντονισμού), Νοητική αναπηρία.
- Κλινική εικόνα, διαφορική διάγνωση, θεραπευτικές παρεμβάσεις
Μαθησιακός στόχος: Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών κάθε νευροαναπτυξιακής διαταραχής και κατανόηση της πρόγνωσης και τη συνέχειας στην ενήλικη ζωή Ενότητα 5: Διαταραχές διάθεσης και αγχώδεις διαταραχές Θεματικό περιεχόμενο - Καταθλιπτικές διαταραχές :Κλινική εικόνα (ευερεθιστότητα, σωματικά συμπτώματα), Δυσθυμία , Αυτοκτονικός ιδεασμός και αυτοτραυματισμός.
- Αγχώδεις διαταραχές: Διαταραχή γενικευμένου άγχους (GAD). Διαταραχή αποχωρισμού, κοινωνικό άγχος – σχολική φοβία, διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD).
- Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (ΙΨΔ).
- Ψυχοσωματικές εκδηλώσεις:
Μαθησιακός στόχος: Αναγνώριση και διαφοροδιάγνωση συμπτωμάτων κατάθλιψης και άγχους στα παιδιά και τους εφήβους. Σχεδιασμός πλάνου εκτίμησης σε ασθενείς με αυτοκτονικό ιδεασμό/self-harm. Ενότητα 6: Παιδικές ψυχώσεις και – Kαταστάσεις αυξημένου κινδύνου για ψύχωση (At Risk mental state) Θεματικό περιεχόμενο - Ορισμός και διαφορική διάγνωση παιδικής σχιζοφρένειας – σχολιασμός παλιότερου όρου «ηβηφρένειας»
- Πρόδρομες ψυχωτικές εκδηλώσεις, κριτήρια Ultra high risk
- Ανίχνευση καταστάσεων αυξημένου κινδύνου για ψύχωση με χρήση της κλίμακας CAARMS
- Έγκαιρη παρέμβαση στην ψύχωση- Δομές και υπηρεσίες στην κοινότητα σε Ελλάδα και εξωτερικό – Παρελθόν παρόν και μέλλον.
Μαθησιακός στόχος: Αναγνώριση των κυριότερων ψυχώσεων της παιδικής ηλικίας αλλά και των πρώιμων ψυχωτικών συμπτωμάτων με χρήση κλινικής σκέψης και γνωριμία με ειδικά διαγνωστικά εργαλεία ανίχνευσης κινδύνου για ψύχωση Ενότητα 7: Διαταραχές συμπεριφοράς Θεματικό περιεχόμενο - Διαταραχές απέκκρισης: Ενούρηση, εγκόπριση – οργανικά και ψυχογενή αίτια, συσχέτιση με άγχος και δυναμικά στην οικογένεια.
- Τικ και σύνδρομο Tourette: Κλινική εικόνα, διαφοροδιάγνωση, συννοσηρότητα με ΔΕΠΥ, ΙΨΔ, ΔΑΦ, Κοινωνική και σχολική επιβάρυνση.
- Διαταραχές διαγωγής και σύνδεση με ψυχιατρική ενηλίκων : επιθετικότητα, παραβατικότητα, έλλειψη ενσυναίσθησης, διαταραχές προσωπικότητας, αντικοινωνική συμπεριφορά
- Ο ρόλος του bullying και του cyberbullying
Μαθησιακός στόχος: Αναγνώριση κύριων κατηγοριών διαταραχών συμπεριφοράς και διαγωγής , εντοπισμός περιστατικών εκφοβισμού και να σχεδιασμός πρόληψης Ενότητα 8: Διατροφικές διαταραχές και εξαρτητικές συμπεριφορές Θεματικό περιεχόμενο - Διατροφικές διαταραχές:Ψυχογενής ανορεξία: άρνηση λήψης τροφής, διαστρεβλωμένη εικόνα σώματος, κίνδυνοι υποσιτισμού, Ψυχογενής βουλιμία: επεισόδια υπερφαγίας και αντισταθμιστικές συμπεριφορές (έμετοι, καθαρτικά).Διαταραχή υπερφαγίας: επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπερφαγίας χωρις αντισταθμιστικές συμπεριφορές.
- Ψυχοδυναμικές, οικογενειακές και συστημικές ερμηνείες.
- Συννοσηρότητες με αγχώδεις και συναισθηματικές διαταραχές
- Θεραπευτικές προσεγγίσεις: CBT, οικογενειακή θεραπεία, φαρμακοθεραπεία, διατροφική υποστήριξη
- Ουσιοεξαρτήσεις στην εφηβεία: κάπνισμα, αλκοόλ, χρήση κάνναβης και άλλων ουσιών, βιοψυχοκοινωνικοί παράγοντες κινδύνου.
- Μη ουσιοεξαρτητικές συμπεριφορές: Gaming disorder, internet addiction, υπερβολική χρήση social media. Συμπεριφορικός εθισμός και κοινές νευροβιολογικές βάσεις με ουσίες.
Μαθησιακός στόχος: Περιγραφή κλινικής εικόνας και διαγνωστικών κριτηρίων των διατροφικών διαταραχών και ανάλυση των ψυχοδυναμικών, οικογενειακών και κοινωνικών παραγόντων της ψυχογενούς ανορεξίας και βουλιμίας.Αναγνώριση ουσιοεξαρτήσεων και συμπεριφορικών εθισμών σε παιδιά/εφήβους. Διάκριση του κινδύνου ιατρικών επιπλοκών και θνησιμότητας Ενότητα 9: Guest Lecture – Οικογένεια και συστημική παρέμβαση – πρώιμη παρέμβαση , δομές και κοινοτική παιδοψυχιατρική Θεματικό περιεχόμενο - Η Θεωρία δεσμού – προσκόλλησης (Bowlby, Ainsworth) και η σημασία της για την ψυχική ανάπτυξη των παιδιών
- Γονεϊκά είδη (αυταρχικό, επιτρεπτικό, δημοκρατικό, αδιάφορο) και επιπτώσεις στη συμπεριφορά παιδιού και στη μετέπειτα ζωή
- Οικογενειακά δυναμικά: οι ρόλοι στην οικογένεια, τα όρια και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των μελών, αριθμός τέκνων.
- Συστημικές παρεμβάσεις: οικογενειακή θεραπεία, ψυχοεκπαίδευση, parent training
- Η σημασία της έγκαιρης ανίχνευσης και παρέμβασης σε ΔΑΦ, ΔΕΠΥ, αγχωδεις και καταθλιπτικές διαταραχές
- Κοινοτική παιδοψυχιατρική και προγράμματα πρόληψης: Σχολικές μονάδες ψυχικής υγείας, συνεργασία με κοινωνικούς φορείς για πρόληψη εξαρτήσεων, bullying, αυτοκτονικότητας και παρεμβάσεις στα σχολεία με σκοπό την ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας των μαθητών
- Ψυχοεκπαίδευση και προάσπιση ψυχικής υγείας εκπαιδευτικών βασικής και μέσης εκπαίδευσης
Μαθησιακός στόχος : Ερμηνεία θεωρίας δεσμού (attachment theory) και σύνδεση με την κλινική πράξη . Ανάλυση των οικογενειακών δυναμικών που επηρεάζουν την ψυχοπαθολογία των παιδιών . Εντοπισμός τομέων εφαρμογής προληπτικών προγραμμάτων σε σχολείο και κοινότητα. Ενότητα 10: Παιδοψυχιατρική ψυχοφαρμακολογία Θεματικό περιεχόμενο Βασικές αρχές και ιδιαιτερότητες φαρμακοκινητικής και φαρμακοδυναμικής της αγωγής σε παιδιά/εφήβους. - Κύριες κατηγορίες φαρμάκων, ασφάλεια και παρακολούθηση: Διεγερτικά (methylphenidate, amphetamines) για ΔΕΠΥ, Αντικαταθλιπτικά (SSRIs, TCAs) για κατάθλιψη/άγχος. Αντιψυχωτικά για ΔΑΦ με επιθετικότητα, παιδικές ψυχώσεις, Σταθεροποιητές διάθεσης (λίθιο, αντιεπιληπτικά) για διπολική διαταραχή.
- Ηθικά και δεοντολογικά ζητήματα που σχετίζονται με τη συγκατάθεση γονέων και παιδιού, χρήσεις off-label
Μαθησιακός στόχος: Καλή γνώση των κύριων κατηγοριών παιδοψυχιατρικών φαρμάκων και ενδείξεις, χρήσεις και παρενέργειές τους. Σύνδεση φαρμακοθεραπείας της παιδικής ηλικίας και Εξασφάλιση συνέχειας στην ενήλικη ζωή Ενότητα 11: Ειδικά θέματα – Δικαστική Παιδοψυχιατρική Θεματικό περιεχόμενο - Κακοποίηση και παραμέληση:Σημεία αναγνώρισης (σωματικά, ψυχολογικά, συμπεριφορικά), χρήση εργαλείων αξιολόγησης και διαδικασιών αναφοράς.
- Δικαστική παιδοψυχιατρική:Εκτίμηση επιμέλειας, εμπλοκή ιατρού σε δικαστικά θέματα (π.χ. κακοποίηση, διαζύγια, επιμέλεια παιδιού),επείγοντα περιστατικά και συνεργασία με αρχές, υπερδιάγνωση
- Πολιτισμικές και μεταναστευτικές συνιστώσες: ιδιαίτερες συμπεριφορές σε ομάδες μειονοτήτων
- Σύνδεση με ψυχιατρική ενηλίκων σε ότι αφοά την κακοποίηση στην παιδική ηλικία που δηγέι σε τραύμα, PTSD και διαταραχές προσωπικότητας στην ενήλικη ζωή.
Μαθησιακός στόχος: Αντίληψη σημείων παιδικής κακοποίησης – παραμέλησης και αναγνώριση ανάγκης αντικειμενικότητας και δεοντολογίας του ρόλου του παιδοψυχιάτρου Ενότητα 12: Μετάβαση στην ψυχιατρική ενηλίκων – Σύνοψη – Αξιολόγηση μαθήματος - Η έννοια της μετάβασης: από τις παιδοψυχιατρικές παροχές στις υπηρεσίες ενηλίκων – το μεταβατικό κενό στην Ελλάδα
- Ηλικιακό κενό (16–25 ετών): δυσκολίες στην παροχή φροντίδας, κίνδυνος διακοπής θεραπείας.ειδικά για διαταραχές σε συνεχές φάσμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή (ΔΕΠΥ ενηλίκων, διαταραχές αυτιστικού φάσματος και έκπτωση κοινωνικής λειτουργικότητας, Διατροφικές διαταραχές, Πρώιμες ψυχωτικές εκδηλώσεις.
- Ανάγκη συνεργασίας και οργάνωσης μετάβασης: συνδυασμός παιδοψυχιάτρων και ψυχιάτρων ενηλίκων για σταδιακή μεταφορά των ασθενών των μεταβατικών ηλικιών
- Σύνδεση με οικογένεια, σχολείο και εργασία
Μαθησιακός στόχος: Κατανόηση των προκλήσεων της μετάβασης από την παιδοψυχιατρική στην ειδικότητα της ψυχιατρικής ενηλίκων. Καλλιέργεια δεξιοτήτων επιστημονικής επικοινωνίας και συνεργασίας. Ενότητα 13: Παρουσίαση εργασιών φοιτητών – Εξέταση – Βαθμολογία Θεματικό περιεχόμενο - Παρουσίαση και ανάλυση κλινικής σκέψης, διαγνωστικής στρατηγικής και θεραπευτικής προσέγγισης πραγματικών περιστατικών
- Διαφορική διάγνωση παιδοψυχιατρικών οντοτήτων
- Παρουσίαση εργασιών φοιτητών και βαθμολογία- ερευνητικά projects, μικρές ανασκοπήσεις, βιβλιογραφική παρουσίαση περίπτωσης
- Μεθοδολογία επιστημονικής γραφής
- Δεξιότητες παρουσίασης και απαντήσεις σε ερωτήσεις συμφοιτητών και διδάσκοντα
- Βαθμολογία
Μαθησιακός στόχος: Σύνδεση θεωρίας παιδοψυχιατρικής και κλινικής πράξης με την προετοιμασία μετάβασης στην ψυχιατρική ενήλικης ζωής . Ανάπτυξη δεξιοτήτων παρουσίασης και κριτικής ικανότητας φοιτητών. |
